مهریه قسطی چگونه است؟ (صفر تا صد قوانین و نکات)

مهریه قسطی، راهکاری حقوقی است که در آن پرداخت مهریه به دلیل عدم توانایی مالی زوج به صورت یکجا، با حکم دادگاه به اقساط کوچک تر و در بازه های زمانی مشخص تقسیم می شود. این فرآیند با ثبت دادخواست اعسار از سوی زوج آغاز شده و پس از بررسی وضعیت مالی و احراز عدم توانایی پرداخت یکجای مهریه توسط دادگاه، حکم به تقسیط آن صادر می گردد.

در زندگی، گاهی مسیرهای ناخواسته ای پیش رویمان قرار می گیرد که نیازمند درایت و آگاهی است. یکی از این مسیرها، مبحث مهریه است؛ حقی مالی و شرعی برای زوجه که از لحظه عقد ازدواج بر ذمه زوج قرار می گیرد. اما در شرایط اقتصادی امروز، پرداخت یکجای آن برای بسیاری از مردان چالش بربرانگیز می شود. همینجاست که مفهوم مهریه قسطی وارد میدان شده و راهکاری برای مواجهه با این چالش ارائه می دهد. این راهکار نه تنها فشارهای مالی را از دوش زوج برمی دارد، بلکه به زوجه نیز امکان می دهد تا در نهایت به حق خود برسد، هرچند به مرور زمان.

زمانی که زنی مهریه خود را مطالبه می کند، مردانی که از عهده پرداخت یکجای آن برنمی آیند، می توانند با ارائه دادخواست اعسار (عدم توانایی مالی) از دادگاه بخواهند تا مهریه به صورت قسطی پرداخت شود. این فرآیند حقوقی، پیچیدگی های خاص خود را دارد و درک کامل آن برای هر دو طرف، یعنی هم برای مردی که باید اقساط را بپردازد و هم برای زنی که خواهان وصول مهریه است، حیاتی به نظر می رسد. در این مسیر، آگاهی از قوانین، مراحل اجرایی، مدارک لازم و حتی تبعات عدم پرداخت، همچون چراغی روشن کننده عمل می کند. با همراهی در این متن، می توانیم با هم به تمامی ابعاد این موضوع بپردازیم و از پیچ وخم های آن آگاه شویم.

مهریه قسطی چیست؟ تعاریف و مفاهیم بنیادین

مهریه قسطی، که در اصطلاح حقوقی به آن تقسیط مهریه نیز گفته می شود، به حالتی اشاره دارد که مهریه تعیین شده برای زوجه، به جای پرداخت یکجا و کامل، بر اساس حکم دادگاه و با توجه به توانایی مالی زوج، به دفعات و در بازه های زمانی مشخص پرداخت می شود. این روش، عمدتاً در مواقعی کاربرد دارد که مرد قادر به پرداخت تمامی مبلغ مهریه در یک نوبت نباشد و شرایط مالی او اجازه پرداخت یکجای مهریه را ندهد.

مفهوم اعسار و نقش آن در تقسیط مهریه

مفهوم کلیدی در قسطی شدن مهریه، اعسار است. اعسار به معنای ناتوانی مالی فرد در پرداخت دیون خود است. زمانی که زوج ادعای اعسار می کند، در واقع به دادگاه اعلام می دارد که به دلیل نداشتن مال یا کافی نبودن دارایی، توانایی پرداخت مهریه به صورت یکجا را ندارد. اثبات اعسار، سنگ بنای صدور حکم تقسیط مهریه است.

برای اثبات اعسار، دادگاه وضعیت مالی زوج را به دقت بررسی می کند. این بررسی شامل درآمدها، اموال منقول و غیرمنقول (به استثنای مستثنیات دین)، بدهی ها و تعهدات مالی است. ماده 24 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، مستثنیات دین را مشخص کرده است؛ اموالی که حتی در صورت اعسار نیز نمی توان برای پرداخت بدهی (مانند مهریه) توقیف کرد. این مستثنیات معمولاً شامل مسکن مورد نیاز، اثاثیه ضروری زندگی، آذوقه کافی و ابزار کار می شوند. اگر دادگاه به این نتیجه برسد که زوج واقعاً معسر است، آنگاه حکم به تقسیط مهریه صادر می شود.

تفاوت مهریه نقدی و قسطی: مزایا و معایب

درک تفاوت بین مهریه نقدی و قسطی، برای هر دو طرف داستان مهریه، یعنی هم زوج و هم زوجه، بسیار مهم است. مهریه نقدی به معنای پرداخت یکجای کل مبلغ مهریه در زمان مطالبه است. این روش، مزایایی مانند وصول سریع و کامل مهریه برای زوجه و اتمام سریع پرونده برای زوج را دارد. اما عیب بزرگ آن، فشار مالی سنگین بر زوج است که ممکن است به حبس یا فروش اجباری اموال او منجر شود. در مقابل، مهریه قسطی فشارهای مالی را به مراتب کاهش می دهد، اما ممکن است فرآیند وصول مهریه را برای زوجه طولانی و طاقت فرسا کند و ارزش مالی آن را در بلندمدت، به دلیل تورم، کاهش دهد.

یک تصور رایج و غلط این است که قسطی شدن مهریه به معنای بخشش یا کاهش مبلغ اصلی آن است. این باور، کاملاً اشتباه است. قسطی شدن صرفاً به معنای تغییر شیوه پرداخت است و مبلغ مهریه، همان چیزی است که در سند ازدواج ثبت شده و زن مالک آن است.

انواع مهریه و نحوه تقسیط هر کدام

مهریه در نظام حقوقی ایران به دو شکل اصلی تعیین می شود که هر کدام، رویکرد متفاوتی در بحث تقسیط دارند. درک این تفاوت ها می تواند به شما کمک کند تا با آگاهی بیشتری در این مسیر قدم بگذارید.

مهریه عندالمطالبه: درخواست تقسیط پس از مطالبه

مهریه عندالمطالبه رایج ترین نوع مهریه است که زن به محض جاری شدن عقد ازدواج، مالک آن می شود و می تواند هر زمان که بخواهد، آن را از مرد مطالبه کند. در این نوع مهریه، توانایی مالی مرد برای پرداخت، شرط مطالبه نیست؛ بلکه پرداخت آن، تکلیف محض مرد است. اما اگر مرد پس از مطالبه مهریه توسط زوجه، قادر به پرداخت یکجای آن نباشد، می تواند به دادگاه دادخواست اعسار ارائه دهد و درخواست تقسیط مهریه را مطرح کند.

روند تقسیط مهریه عندالمطالبه بدین صورت است که ابتدا زوجه از طریق اداره ثبت یا دادگاه، مهریه خود را مطالبه می کند. پس از ابلاغ حکم یا اجراییه به زوج، او فرصت دارد تا ظرف 30 روز دادخواست اعسار از پرداخت مهریه را به دادگاه تقدیم کند. اگر اعسار زوج توسط دادگاه اثبات شود، دادگاه با در نظر گرفتن توان مالی او، مبلغی را به عنوان پیش قسط و اقساط ماهیانه یا فصلی تعیین می کند.

مهریه عندالاستطاعه: اثبات توانایی مالی زوج

در مقابل، مهریه عندالاستطاعه حالتی است که پرداخت مهریه، مشروط به اثبات توانایی مالی زوج است. در این نوع مهریه، زن زمانی می تواند مهریه خود را مطالبه کند که ثابت کند مرد توانایی مالی برای پرداخت آن را دارد. این تفاوت اساسی، تاثیر مستقیمی بر فرآیند تقسیط دارد. در مهریه عندالاستطاعه، بار اثبات توانایی مالی بر دوش زوجه است، نه زوج. اگر زوجه نتواند استطاعت مالی زوج را ثابت کند، امکان مطالبه مهریه و بالطبع، قسطی شدن آن وجود نخواهد داشت.

اما اگر زوجه بتواند استطاعت مالی زوج را اثبات کند، اما مرد همچنان قادر به پرداخت یکجای مهریه نباشد، او نیز می تواند مانند مهریه عندالمطالبه، دادخواست اعسار ارائه دهد و درخواست تقسیط کند. به عبارت دیگر، اعسار در هر دو نوع مهریه ممکن است، اما در مهریه عندالاستطاعه، پیش از رسیدن به مرحله اعسار، باید توانایی مالی زوج از سوی زوجه به اثبات برسد. انتخاب نوع مهریه در زمان عقد ازدواج، تصمیم بسیار مهمی است که می تواند سرنوشت مطالبه و وصول مهریه در آینده را تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین، آگاهی از تفاوت ها و مشورت با یک وکیل متخصص، می تواند تصمیمی آگاهانه تر را رقم بزند.

صفر تا صد مراحل قانونی قسطی کردن مهریه

قسطی کردن مهریه، فرآیندی کاملاً قانونی و مرحله به مرحله است که برای هر دو طرف دعوا، آگاهی کامل از جزئیات آن ضروری به نظر می رسد. بیایید این مسیر حقوقی را گام به گام با هم طی کنیم:

گام اول: مطالبه مهریه از سوی زوجه

اولین گام در این مسیر، همیشه از سوی زوجه برداشته می شود: مطالبه مهریه. زوجه می تواند به دو شیوه این کار را انجام دهد:

1. از طریق اداره ثبت (اجرای اسناد رسمی): اگر مهریه در سند ازدواج مشخص و ثبت شده باشد، زوجه می تواند مستقیماً به دفتر اسناد رسمی که عقد را ثبت کرده مراجعه کرده و تقاضای صدور اجراییه کند. اداره ثبت پس از صدور اجراییه، آن را به زوج ابلاغ می کند و اگر زوج ظرف ۱۰ روز مهریه را پرداخت نکند، زوجه می تواند درخواست توقیف اموال وی را بدهد. این روش معمولاً سریع تر از مراجعه به دادگاه است.
2. از طریق دادگاه خانواده (دادخواست مطالبه مهریه): اگر زوجه به هر دلیلی (مثلاً برای مطالبه همزمان سایر حقوق مالی مانند نفقه و اجرت المثل) تمایل به مراجعه به دادگاه داشته باشد، می تواند با تقدیم دادخواست مطالبه مهریه به دادگاه خانواده، این حق مالی خود را پیگیری کند. پس از تشکیل پرونده و ابلاغ دادخواست به زوج، جلسات رسیدگی آغاز می شود.

در هر دو روش، مدارک اولیه لازم شامل اصل یا کپی مصدق سند ازدواج و کارت ملی زوجه است.

گام دوم: دادخواست اعسار از سوی زوج

پس از اینکه زوجه مهریه را مطالبه کرد و اجراییه یا حکم قطعی دادگاه به دست زوج رسید، اگر او قادر به پرداخت یکجای مهریه نباشد، دادخواست اعسار از پرداخت مهریه را مطرح می کند. مهلت قانونی برای تقدیم این دادخواست، ۳۰ روز پس از ابلاغ اجراییه یا حکم قطعی است. ثبت به موقع دادخواست اعسار بسیار حیاتی است؛ زیرا در صورت عدم تقدیم دادخواست در این مهلت، زوجه می تواند تقاضای جلب زوج را بنماید. نحوه تنظیم دادخواست اعسار نیز از اهمیت بالایی برخوردار است و باید با دقت و مستندات کافی همراه باشد.

گام سوم: رسیدگی دادگاه به پرونده اعسار و اثبات آن

مرحله کلیدی، اثبات اعسار در دادگاه است. اینجاست که داستان توانایی مالی زوج به طور کامل بررسی می شود. دادگاه برای احراز اعسار به موارد زیر می پردازد:

• نقش شهود: زوج باید دو نفر شاهد مرد که از وضعیت مالی و زندگی او مطلع هستند، به دادگاه معرفی کند. این شهود باید در دادگاه حاضر شوند و شهادت دهند که زوج واقعاً قادر به پرداخت یکجای مهریه نیست. شرایط شهادت و تعداد شهود مطابق قانون مدنی و قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی تعیین می شود.
• بررسی اموال و دارایی های زوج: دادگاه به دقت تمامی اموال و دارایی های زوج را بررسی می کند. این شامل لیست اموال منقول (مانند خودرو، حساب های بانکی، سهام) و غیرمنقول (مانند ملک) است. زوج باید لیستی کامل از دارایی های خود را به همراه مدارک مربوطه (مانند سند ملک، فیش حقوقی، گردش حساب بانکی) ارائه دهد.
• بررسی بدهی ها و تعهدات مالی زوج: علاوه بر دارایی ها، دادگاه به بدهی ها و تعهدات مالی زوج (مانند اقساط وام، نفقه سایر افراد تحت تکفل) نیز توجه می کند تا تصویری جامع از وضعیت مالی او به دست آورد.

گام چهارم: صدور حکم تقسیط مهریه

پس از بررسی های کامل و احراز اعسار زوج، دادگاه حکم به تقسیط مهریه صادر می کند. در این مرحله، قاضی با اختیارات قانونی خود، مبلغی را به عنوان پیش قسط و همچنین میزان اقساط ماهانه یا فصلی را تعیین می کند. عوامل متعددی بر تصمیم قاضی تاثیرگذارند، از جمله:

• میزان درآمد و توانایی مالی فعلی زوج.
• وضعیت معیشتی و تعداد افراد تحت تکفل او.
• مبلغ کل مهریه.
• شرایط زندگی و نیازهای زوجه (در حدی که امکان وصول را فراهم کند).
• عرف محلی و رویه های قضایی موجود در تعیین میزان اقساط.

قاضی سعی می کند تا تصمیمی عادلانه اتخاذ کند که هم زوج توان پرداخت داشته باشد و هم زوجه به حق خود برسد، هرچند به تدریج.

گام پنجم: اجرای حکم و پرداخت اقساط

پس از صدور حکم قطعی تقسیط مهریه، اجرای آن آغاز می شود. این مرحله شامل:

• نقش دفترخانه ازدواج و طلاق در ثبت اقساط: در برخی موارد، روند پرداخت و ثبت اقساط از طریق دفترخانه ازدواج و طلاق یا اجرای احکام دادگستری انجام می شود و قبض های پرداخت صادر می گردد.
• اهمیت پرداخت منظم و به موقع: زوج مکلف است اقساط را به صورت منظم و در موعد مقرر پرداخت کند. عدم پرداخت اقساط، عواقب حقوقی جدی برای زوج در پی خواهد داشت که می تواند شامل صدور حکم جلب یا توقیف اموال شود.

همانطور که می بینیم، فرآیند قسطی کردن مهریه، مسیری پرپیچ وخم است که نیازمند دقت، صبر و آگاهی کامل از حقوق و تکالیف هر دو طرف است. در این مسیر، مشاوره با یک وکیل متخصص خانواده می تواند چراغ راه شما باشد و کمک کند تا با کمترین چالش ممکن، این مرحله را پشت سر بگذارید.

مدارک لازم برای قسطی کردن مهریه (راهنمای گام به گام)

زمانی که مردی تصمیم می گیرد برای قسطی کردن مهریه همسرش اقدام کند، جمع آوری دقیق و کامل مدارک، نقشی اساسی در پذیرش دادخواست اعسار او ایفا می کند. این مدارک باید به روشنی وضعیت مالی او را به دادگاه نشان دهند تا قاضی بتواند با اطمینان از عدم توانایی پرداخت یکجا، حکم به تقسیط دهد. این بخش راهنمایی جامع برای تهیه این مدارک است:

مدارک ضروری برای دادخواست اعسار:

1. دادخواست اعسار از پرداخت مهریه:
   • این سند اصلی ترین مدرکی است که زوج باید به دادگاه تقدیم کند. فرم های استاندارد دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی موجود است و باید با دقت و اطلاعات کامل پر شود.
   • در متن دادخواست، زوج باید به صراحت اعلام کند که قادر به پرداخت یکجای مهریه نیست و دلایل این عدم توانایی را شرح دهد.
2. استشهادیه اعسار:
   • این استشهادیه، سندی است که حداقل دو نفر شاهد مرد، از وضعیت مالی زوج اطلاع دارند و شهادت می دهند که او واقعاً توانایی پرداخت یکجای مهریه را ندارد.
   • نحوه تنظیم: استشهادیه باید شامل مشخصات کامل شهود و زوج باشد و شهود با امضای خود، گواهی دهند که از وضعیت معیشتی زوج آگاهند و او را معسر می دانند.
   • شرایط شهود: شهود باید عاقل، بالغ، عادل و غیرمنتفع باشند و از وضعیت مالی زوج آگاهی کافی داشته باشند.
3. لیست کامل اموال و دارایی ها:
   • زوج باید لیستی دقیق و کامل از تمامی اموال و دارایی های خود، اعم از منقول و غیرمنقول، تهیه و به دادخواست ضمیمه کند.
   • جزئیات: این لیست باید شامل موارد زیر باشد:
     • سند مالکیت املاک (خانه، زمین، باغ).
     • مدارک مربوط به خودرو (کارت ماشین، سند).
     • شماره حساب های بانکی و موجودی آن ها.
     • اوراق بهادار و سهام (اگر وجود دارد).
     • هرگونه مال ارزشمند دیگر.
4. فیش حقوقی و گواهی اشتغال به کار:
   • اگر زوج کارمند یا شاغل است، ارائه فیش حقوقی سه ماهه اخیر و گواهی اشتغال به کار الزامی است. این مدارک، میزان درآمد ثابت زوج را نشان می دهند.
   • برای افرادی که مشاغل آزاد دارند، ارائه هرگونه سندی که درآمد تقریبی آن ها را مشخص کند (مانند جواز کسب، فاکتورهای فروش، اظهارنامه مالیاتی)، مفید خواهد بود.
5. مدارک مربوط به بدهی ها و تعهدات مالی:
   • زوج می تواند با ارائه مدارک مربوط به بدهی های دیگر خود (مانند اقساط وام بانکی، بدهی به اشخاص حقیقی یا حقوقی، نفقه فرزندان از ازدواج های قبلی)، نشان دهد که توان مالی محدودی برای پرداخت مهریه دارد.
   • مدارک مربوط به افراد تحت تکفل (مانند شناسنامه فرزندان) نیز می تواند در تصمیم قاضی تاثیرگذار باشد.
6. سایر اسناد مالی مرتبط:
   • هر سند دیگری که بتواند وضعیت مالی زوج را شفاف تر کند، مانند مدارک پزشکی خاص (در صورت داشتن بیماری پرهزینه)، می تواند ارائه شود.

نکته مهم: جمع آوری و ارائه صحیح و کامل این مدارک، شانس پذیرش دادخواست اعسار را به میزان قابل توجهی افزایش می دهد. عدم ارائه مدارک کافی یا ناقص بودن آن ها، ممکن است به رد دادخواست و افزایش مشکلات حقوقی برای زوج منجر شود. بنابراین، قبل از هر اقدامی، توصیه می شود با یک وکیل متخصص مشورت کرده و راهنمایی های لازم را دریافت کنید تا در این مسیر، قدم های محکم و درستی بردارید.

نحوه محاسبه اقساط مهریه: از پیش قسط تا آخرین سکه

تعیین مبلغ پیش قسط و اقساط ماهانه یا فصلی مهریه، یکی از حساس ترین و پیچیده ترین مراحل در فرآیند قسطی کردن مهریه است. این تصمیم توسط قاضی دادگاه اتخاذ می شود و تحت تاثیر عوامل گوناگونی قرار دارد. درک این عوامل می تواند به شما تصویری روشن تر از آنچه در انتظار است، بدهد.

عوامل کلیدی موثر بر تعیین مبلغ اقساط توسط قاضی

قاضی در تعیین مبلغ پیش قسط و اقساط مهریه، نه تنها به قانون بلکه به شرایط انسانی و اجتماعی پرونده نیز توجه ویژه ای دارد. مهمترین عواملی که در این تصمیم گیری تاثیرگذار هستند، عبارتند از:

• میزان درآمد و توانایی مالی زوج: این مهمترین عامل است. دادگاه با بررسی فیش حقوقی، گواهی اشتغال، اظهارنامه مالیاتی (برای مشاغل آزاد) و سایر اسناد، درآمد خالص زوج را ارزیابی می کند.
• وضعیت معیشتی و تعداد افراد تحت تکفل زوج: اگر زوج دارای فرزندان یا والدین تحت تکفل باشد، هزینه های زندگی این افراد نیز در نظر گرفته می شود تا حداقل معیشت زوج به خطر نیفتد.
• مبلغ کل مهریه: هرچه مبلغ مهریه بیشتر باشد، ممکن است تعداد اقساط افزایش یابد یا مدت زمان پرداخت طولانی تر شود.
• شرایط زندگی و نیازهای زوجه: اگر زوجه شرایط خاصی داشته باشد، مثلاً بیکار باشد یا نیازهای درمانی خاصی داشته باشد، این موارد نیز ممکن است در تعیین مبلغ اقساط مورد توجه قرار گیرد، البته در حدی که پرداخت برای زوج ممکن باشد.
• عرف محلی و رویه های قضایی: در برخی مناطق، رویه های خاصی برای تعیین اقساط مهریه وجود دارد که قاضی ممکن است آن ها را در نظر بگیرد.

قانون ۱۱۰ سکه و محدودیت های جلب

یکی از مهمترین قوانین در حوزه مهریه که تاثیر مستقیمی بر قسطی شدن آن دارد، قانون ۱۱۰ سکه است. این قانون به این معنا نیست که مهریه بیش از ۱۱۰ سکه باطل است، بلکه محدودیت هایی را در اعمال مجازات و جلب زوج ایجاد می کند. به طور دقیق تر:

بر اساس قانون، اگر مهریه زن تا ۱۱۰ سکه طلا (یا معادل آن) باشد، در صورت عدم پرداخت و اثبات تمکن مالی زوج، امکان جلب و حبس او وجود دارد. اما برای مبالغ بالاتر از ۱۱۰ سکه، تنها در صورتی امکان مطالبه و اقدام اجرایی (از جمله جلب) وجود دارد که زوجه بتواند تمکن مالی (ملائت) زوج را برای مبالغ مازاد بر ۱۱۰ سکه اثبات کند. این بدان معناست که اگر مردی ۱۱۰ سکه را پرداخت کرده باشد و برای بقیه مهریه، زوجه نتواند تمکن مالی او را اثبات کند، امکان جلب و حبس برای مابقی مهریه وجود نخواهد داشت و تنها از اموال موجود (غیر از مستثنیات دین) می توان مهریه را وصول کرد.

این قانون به زوج کمک می کند تا از فشارهای جلب و حبس برای مبالغ بسیار بالا رهایی یابد، اما همچنان مسئول پرداخت کل مهریه است.

حداقل پیش قسط مهریه و اقساط ماهانه

تجربه قضایی نشان می دهد که مبلغ حداقل پیش قسط مهریه معمولاً در حدود ۳ تا ۱۰ سکه یا درصدی از مبلغ کل مهریه تعیین می شود. این مبلغ باید به گونه ای باشد که نشان دهنده حسن نیت زوج برای پرداخت باشد و همچنین آغازگر روند وصول برای زوجه باشد. اقساط ماهانه نیز بر اساس درآمد و توان پرداخت زوج تعیین می شود. مثلاً برای یک کارمند دولت، ممکن است یک چهارم حقوق او (با رعایت استثنائات قانونی) به عنوان قسط مهریه کسر شود. برای افراد بیکار یا با درآمد بسیار کم، ممکن است اقساط به صورت ماهانه یک ربع سکه یا حتی سالی یک سکه تعیین شود.

مثال واقعی و ملموس: فرض کنید مهریه زنی ۲۰۰ سکه است. زوج دادخواست اعسار می دهد. دادگاه پس از بررسی وضعیت مالی زوج، تشخیص می دهد که او قادر به پرداخت یکجای مهریه نیست. قاضی ممکن است حکم دهد که زوج ابتدا ۵ سکه را به عنوان پیش قسط پرداخت کند و مابقی را به صورت هر ماه یک سکه تا سقف ۱۱۰ سکه، و سپس برای ۹۰ سکه باقی مانده، در صورت اثبات تمکن مالی در آینده، اقدام به وصول شود. البته این تنها یک سناریوی فرضی است و هر پرونده شرایط خاص خود را دارد.

آیا مهریه سالی یک سکه امکان پذیر است؟

بله، در شرایط بسیار خاص، خصوصاً زمانی که زوج بیکار باشد یا درآمد بسیار ناچیزی داشته باشد و توانایی پرداخت اقساط ماهانه را نداشته باشد، دادگاه ممکن است حکم به پرداخت مهریه سالی یک سکه یا حتی مبالغ کمتر از یک سکه (مثلاً ربع سکه) در ماه بدهد. این موضوع کاملاً به تشخیص قاضی و شرایط احراز شده در پرونده بستگی دارد.

حدود اقساط مهریه برای کارمندان و افراد بیکار

برای کارمندان، طبق ماده ۴۹ قانون اجرای احکام مدنی، تا یک چهارم حقوق یا مستمری آن ها (با رعایت مستثنیات دین) برای پرداخت مهریه و سایر دیون قابل کسر است. این کسر، باید به گونه ای باشد که حداقل معیشت کارمند به خطر نیفتد. برای افراد بیکار و بدون درآمد ثابت، قاضی با در نظر گرفتن حداقل های زندگی و پتانسیل کسب درآمد در آینده، اقساط را تعیین می کند که معمولاً بسیار ناچیز است و ممکن است به همان صورت سالی یک سکه یا کمتر باشد. در این شرایط، اثبات بیکاری واقعی و عدم وجود هرگونه منبع درآمدی از اهمیت بالایی برخوردار است.

نمونه قرارداد قسطی کردن مهریه (توافق خارج از دادگاه)

گاهی اوقات، زوجین برای جلوگیری از فرآیندهای طولانی و پرهزینه دادگاه، توافق می کنند که مهریه را خارج از سیستم قضایی به صورت قسطی پرداخت کنند. در این صورت، می توانند یک نمونه قرارداد قسطی کردن مهریه تنظیم کنند. این قرارداد باید شامل جزئیات زیر باشد:

• مبلغ کل مهریه.
• مبلغ پیش قسط (اگر توافق شده باشد).
• تعداد اقساط و مبلغ هر قسط.
• تاریخ دقیق پرداخت هر قسط.
• شرایط عدم پرداخت و ضمانت اجراهای آن (مثلاً حال شدن تمامی اقساط با یک بار عدم پرداخت).
• نحوه حل و فصل اختلافات آتی (مثلاً ارجاع به داوری).

تنظیم این قرارداد بهتر است با حضور وکیل و در دفاتر اسناد رسمی انجام شود تا از اعتبار حقوقی کافی برخوردار باشد و از بروز اختلافات آتی جلوگیری کند.

جدول اقساط مهریه و نحوه پیگیری آن

پس از صدور حکم قطعی تقسیط مهریه، دادگاه یا اجرای احکام، یک جدول اقساط مهریه را برای زوج صادر می کند. این جدول، یک نقشه راه برای پرداخت است که جزئیات دقیق و قابل پیگیری را ارائه می دهد. درک محتویات این جدول و نحوه پیگیری آن، هم برای زوج (برای پرداخت منظم) و هم برای زوجه (برای وصول به موقع)، ضروری است.

محتویات جدول اقساط

جدول اقساط مهریه، معمولاً شامل اطلاعات زیر است:

• مبلغ پیش قسط: اولین پرداختی که زوج باید انجام دهد.
• مبلغ هر قسط: میزان مشخصی از مهریه که در هر دوره زمانی باید پرداخت شود.
• تعداد کل اقساط: تعداد دفعاتی که زوج باید پرداخت ها را انجام دهد تا کل مهریه تسویه شود.
• تاریخ پرداخت هر قسط: زمان دقیق و مشخصی که زوج موظف به واریز مبلغ قسط است.
• تاریخ شروع و پایان اقساط: بازه زمانی کلی که فرآیند پرداخت مهریه طول می کشد.
• نام و مشخصات زوج و زوجه: برای شناسایی طرفین.
• شماره پرونده و شعبه دادگاه صادرکننده حکم: برای ارجاع و پیگیری های آتی.

این جدول اغلب توسط واحد اجرای احکام دادگستری یا در برخی موارد توسط سردفتر ازدواج و طلاق (در صورت توافق و ثبت رسمی) تنظیم و به زوج ابلاغ می شود. صدور قبض های پرداخت نیز می تواند بر اساس همین جدول صورت گیرد.

اهمیت پیگیری منظم اقساط توسط زوجه

برای زوجه، پیگیری منظم و دقیق اقساط مهریه اهمیت زیادی دارد. این پیگیری به چند دلیل ضروری است:

• اطمینان از وصول به موقع: زوجه می تواند با نظارت بر تاریخ های پرداخت، اطمینان حاصل کند که اقساط در موعد مقرر واریز می شوند.
• مستندسازی عدم پرداخت: در صورت عدم پرداخت هر قسط، زوجه با داشتن جدول و مستندات عدم واریز، می تواند به سرعت به اجرای احکام مراجعه کرده و درخواست اقدامات قانونی (مانند توقیف اموال یا جلب) را مطرح کند.
• حفظ حقوق قانونی: این پیگیری ها کمک می کند تا حقوق زوجه پایمال نشود و او بتواند در صورت نیاز، از اهرم های قانونی برای وصول مهریه خود استفاده کند.

در دنیای امروز، پیگیری ها می تواند از طریق سیستم های الکترونیکی قوه قضاییه نیز انجام شود و نیازی به مراجعه حضوری مکرر نباشد. زوجه با مراجعه به سامانه های مربوطه و وارد کردن شماره پرونده، می تواند از وضعیت پرداخت اقساط مطلع شود. این فرآیند، گرچه ممکن است طولانی به نظر برسد، اما با آگاهی و پیگیری مداوم، می تواند به وصول کامل حق زن منجر شود.

چالش ها و تبعات حقوقی قسطی کردن مهریه

فرآیند قسطی کردن مهریه، هرچند راهکاری برای حل یک معضل مالی است، اما خالی از چالش ها و تبعات حقوقی نیست. درک این موارد به هر دو طرف کمک می کند تا با آمادگی بیشتری در این مسیر قدم بگذارند و از بروز مشکلات بعدی جلوگیری کنند.

اعتراض به رأی تقسیط مهریه

رأی دادگاه در خصوص تقسیط مهریه، هم از سوی زوج و هم از سوی زوجه، قابل اعتراض است. هر طرف که احساس کند رأی صادره عادلانه نیست یا با شرایط واقعی سازگار نیست، می تواند به آن اعتراض کند:

• اعتراض زوجه: اگر زوجه معتقد باشد که زوج توانایی مالی بیشتری دارد و اقساط تعیین شده بسیار کم است یا پیش قسط کافی نیست، می تواند با ارائه مدارک جدیدی که تمکن مالی زوج را اثبات کند (مانند معرفی اموال جدید، افزایش درآمد یا مستندات دیگر)، به رأی اعتراض کند. او باید ثابت کند که مرد قادر به پرداخت مبالغ بالاتری است.
• اعتراض زوج: اگر زوج معتقد باشد که اقساط تعیین شده بیش از توان مالی اوست و نمی تواند از پس پرداخت آن ها برآید، می تواند درخواست تعدیل اقساط را مطرح کند. برای این کار، باید مدارک جدیدی ارائه دهد که نشان دهنده کاهش توان مالی او باشد (مثلاً کاهش درآمد، افزایش هزینه های زندگی، بیماری یا مسئولیت های جدید).

مهلت قانونی اعتراض به آرای دادگاه معمولاً ۲۰ روز پس از ابلاغ رأی است. پس از اعتراض، پرونده به دادگاه تجدیدنظر ارسال می شود و تصمیم نهایی پس از بررسی مجدد مدارک و دلایل طرفین اتخاذ می گردد.

مجازات عدم پرداخت اقساط مهریه

پرداخت منظم اقساط مهریه برای زوج، یک تکلیف قانونی است و عدم رعایت آن، عواقب جدی در پی دارد. اگر زوج، یک یا چند قسط مهریه را در موعد مقرر پرداخت نکند:

• زوجه می تواند به اجرای احکام دادگستری مراجعه کرده و درخواست توقیف اموال زوج را بدهد.
• در صورت عدم شناسایی اموال کافی، زوجه می تواند درخواست صدور حکم جلب زوج را مطرح کند و او ممکن است تا زمان پرداخت بدهی یا اثبات اعسار مجدد، بازداشت شود.

در چنین شرایطی، زوج می تواند با ارائه درخواست تعدیل اقساط به دادگاه، مجدداً وضعیت مالی خود را شرح دهد و از دادگاه بخواهد که مبلغ اقساط را کاهش دهد یا مدت زمان پرداخت را افزایش دهد. این درخواست باید با مدارک مستدل و قابل قبول همراه باشد.

تأثیر طلاق بر اقساط مهریه

ماهیت طلاق و نحوه درخواست آن، می تواند بر وضعیت اقساط مهریه تأثیر بگذارد:

• طلاق از طرف مرد: اگر مرد خواهان طلاق باشد و مهریه به صورت قسطی در حال پرداخت باشد، رویه دادگاه ها معمولاً این است که مرد مکلف به پرداخت تمامی اقساط معوقه و عقب افتاده قبل از اجرای صیغه طلاق است. گاهی دادگاه حتی ممکن است برای صدور حکم طلاق، پرداخت کل مهریه (یا حداقل سقف قانونی ۱۱۰ سکه) را الزامی بداند تا حقوق زن تضییع نشود.
• طلاق توافقی: در طلاق توافقی، زوجین می توانند درباره تمامی مسائل مالی، از جمله نحوه پرداخت مهریه و اقساط آن، با یکدیگر به توافق برسند. این توافق می تواند شامل بخشودن بخشی از مهریه، تغییر مبلغ اقساط یا حتی پرداخت یکجای مابقی باشد. اصل بر آزادی اراده طرفین و شفافیت توافق است.

پرداخت اقساط مهریه بعد از ازدواج مجدد زن

یکی از پرسش های رایج این است که آیا ازدواج مجدد زن، باعث قطع پرداخت اقساط مهریه می شود؟ پاسخ خیر است. مهریه، یک حق مالی است که به محض عقد ازدواج بر ذمه زوج قرار می گیرد و با ازدواج مجدد زوجه، این حق از بین نمی رود. بنابراین، شوهر سابق کماکان موظف به پرداخت اقساط مهریه طبق حکم دادگاه است. مگر آنکه در زمان توافق بر طلاق یا در زمان صدور حکم، توافق خاصی مبنی بر قطع اقساط در صورت ازدواج مجدد زن صورت گرفته باشد که این حالت نیز نادر است.

پرداخت اقساط مهریه بعد از فوت شوهر

در صورت فوت شوهر، مهریه حال می شود. به این معنی که دیگر نیازی به پرداخت قسطی آن نیست و تمامی مبلغ مهریه (حتی آن بخش هایی که قسطی شده بود) باید به صورت یکجا از ماترک (ارث) متوفی پرداخت شود. مهریه، جزء دیون ممتاز محسوب می شود و بر سایر بدهی ها اولویت دارد. یعنی قبل از تقسیم ارث بین وراث، ابتدا باید مهریه زوجه از اموال متوفی پرداخت شود.

تصورات غلط رایج

برخی تصورات غلط در مورد مهریه قسطی وجود دارد که باید روشن شوند:

• سقوط مهریه بعد از ۱۰ سال: این باور کاملاً نادرست است. مهریه هرگز با گذشت زمان ساقط نمی شود مگر اینکه زوجه آن را ببخشد.
• بخشش مهریه با طلاق خودبه خود: طلاق به خودی خود باعث بخشش مهریه نمی شود و مهریه کماکان حق زوجه است.

آگاهی از این چالش ها و تبعات حقوقی، به شما کمک می کند تا با چشمانی بازتر و آگاهانه تر در این مسیر حساس قدم بردارید و از بروز مشکلات ناخواسته جلوگیری کنید.

مزایا و معایب قسطی کردن مهریه (برای هر دو طرف)

تصمیم گیری برای قسطی کردن مهریه، هم برای مرد و هم برای زن، با مزایا و معایبی همراه است که درک آن ها می تواند به اتخاذ تصمیمی آگاهانه تر کمک کند. این راهکار، مانند هر راهکار حقوقی دیگر، دو روی سکه دارد.

مزایای قسطی کردن مهریه:

قسطی شدن مهریه، باری را از دوش مرد برمی دارد و راهی برای وصول حقوق زن باز می کند:

• کاهش فشار مالی بر مرد: شاید مهم ترین مزیت برای زوج، توزیع بار مالی سنگین مهریه در طول زمان است. این امر به او اجازه می دهد تا با توجه به درآمد و توانایی های مالی خود، اقساط را بپردازد و از فشارهای مالی ناگهانی و شدید رها شود.
• جلوگیری از حبس و توقیف اموال گسترده: با پذیرش دادخواست اعسار و قسطی شدن مهریه، خطر صدور حکم جلب یا توقیف تمامی اموال زوج (به استثنای مستثنیات دین) به شکل چشمگیری کاهش می یابد و او می تواند به زندگی عادی خود ادامه دهد.
• امکان وصول مهریه برای زن: هرچند با تاخیر، اما این روش به زوجه تضمین می دهد که در نهایت به حق مالی خود می رسد. در شرایطی که مرد توان پرداخت یکجای مهریه را ندارد، قسطی شدن تنها راه ممکن برای وصول مهریه است.
• کاهش تنش ها و اختلافات: در برخی موارد، توافق بر سر قسطی شدن مهریه می تواند به کاهش تنش ها و اختلافات شدید بین زوجین کمک کند و فضای آرام تری برای حل مسائل فراهم آورد.
• امکان پرداخت کامل مهریه در صورت بهبود شرایط مالی زوج: اگر در آینده وضعیت مالی زوج بهبود یابد، او می تواند با پرداخت یکجای مابقی اقساط یا افزایش مبلغ آن ها، زودتر از موعد مهریه را تسویه کند و از این بابت نیز خیالش راحت شود.

معایب قسطی کردن مهریه:

اما این راهکار، معایبی نیز دارد که عمدتاً برای زوجه نمود پیدا می کند:

• طولانی شدن فرآیند وصول مهریه: برای زوجه، اصلی ترین چالش، به درازا کشیدن فرآیند وصول مهریه است. این موضوع می تواند سال ها به طول انجامد و در این مدت، او ممکن است به مبلغ کامل مهریه دسترسی نداشته باشد.
• بازدهی پایین مالی برای زن در طول زمان (به دلیل تورم): با توجه به نرخ تورم در کشور، ارزش واقعی اقساط مهریه در طول زمان کاهش می یابد. سکه ای که امروز ارزش مشخصی دارد، ممکن است پنج سال بعد، همان قدرت خرید را نداشته باشد، که این به ضرر زوجه خواهد بود.
• احتمال افزایش اختلافات: طولانی شدن فرآیند پرداخت و نیاز به پیگیری های مکرر، ممکن است خود به منبع جدیدی برای اختلافات و تنش های بیشتر بین زوجین تبدیل شود.
• ریسک عدم وصول در صورت فوت زوج بدون مال: اگر زوج فوت کند و هیچ ماترکی از خود به جا نگذاشته باشد، یا ماترک او برای پوشش سایر بدهی ها کافی نباشد، زوجه ممکن است نتواند به تمام یا بخشی از مهریه خود برسد.
• نیاز به پیگیری مداوم: زوجه برای اطمینان از پرداخت منظم اقساط و جلوگیری از تأخیر، باید به طور مداوم وضعیت پرداخت را پیگیری کند که این امر می تواند وقت گیر و خسته کننده باشد.

با در نظر گرفتن این مزایا و معایب، هر دو طرف می توانند تصمیمات هوشمندانه تری بگیرند و در صورت نیاز، با وکیل خود مشورت کنند تا بهترین راه حل را برای شرایط خاص خود بیابند.

نتیجه گیری و توصیه نهایی: راهنمایی برای تصمیم گیری آگاهانه

مسیر پیچیده ی مهریه قسطی، با تمام قوانین و جزئیاتش، در نهایت به لحظه ای می رسد که باید تصمیمی آگاهانه گرفت. این راهنما تلاش کرد تا صفر تا صد این فرآیند را، از مفهوم بنیادین مهریه قسطی و انواع آن گرفته تا مراحل دقیق قانونی، مدارک لازم، نحوه محاسبه اقساط، و چالش ها و مزایا و معایب پیش رو، به زبانی روشن و از دیدگاه سوم شخص روایت کند. در این سفر حقوقی، درک عمیق از قوانین، نه تنها به شما قدرت می دهد، بلکه کمک می کند تا با آرامش بیشتری در این مسیر قدم بردارید.

در تمامی این مراحل، احساس می شود که هر قدم، نیازمند دقت و آگاهی است. از لحظه مطالبه مهریه تا اثبات اعسار، از تعیین پیش قسط و اقساط ماهانه تا پیگیری های مربوط به عدم پرداخت، هر جزئیات می تواند سرنوشت پرونده را تغییر دهد. حتی درک تفاوت های مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه، یا شناخت تبعات قانونی عدم پرداخت، برای هر دو طرف، بسیار حیاتی است.

تجربه نشان داده است که در این گونه مسائل، تکیه بر دانش خود یا شنیده ها، می تواند به قیمت از دست رفتن حقوق و ایجاد مشکلات بیشتر تمام شود. به همین دلیل، مشاوره با یک وکیل متخصص خانواده، در هر مرحله از این فرآیند، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت به شمار می رود. یک وکیل مجرب می تواند با تخصص و تجربه اش، چراغ راه شما باشد، ابهامات را برطرف کند، بهترین استراتژی را پیشنهاد دهد و از تضییع حقوق شما، چه زوج باشید و چه زوجه، جلوگیری کند. پس، برای یک تصمیم گیری آگاهانه و مطمئن، دریغ نکنید و گامی محکم در جهت دریافت مشاوره ی حقوقی تخصصی بردارید تا در این مسیر، همواره با اطمینان خاطر پیش بروید.